{"id":1811,"date":"2025-05-09T13:07:00","date_gmt":"2025-05-09T11:07:00","guid":{"rendered":"http:\/\/rif.gdu.edu.az\/?p=1811"},"modified":"2025-05-10T11:35:09","modified_gmt":"2025-05-10T09:35:09","slug":"az%c9%99rbaycanda-umummilli-lider-heyd%c9%99r-%c9%99liyevin-ad-gunu-qeyd-olunur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rif.gdu.edu.az\/?p=1811","title":{"rendered":"10 may \u00dcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin do\u011fum g\u00fcn\u00fcd\u00fcr"},"content":{"rendered":"<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-7508\" src=\"http:\/\/rif.gdu.edu.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/1-1.jpeg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"168\" \/>Heyd\u0259r \u018flirza o\u011flu \u018fliyev 10 may 1923-c\u00fc ild\u0259 Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olub. O, 1939-cu ild\u0259 Nax\u00e7\u0131van Pedaqoji Texnikumunu bitirdikd\u0259n sonra Az\u0259rbaycan S\u0259naye \u0130nstitutunun (indiki Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Neft Akademiyas\u0131) memarl\u0131q fak\u00fclt\u0259sind\u0259 t\u0259hsil al\u0131b. Lakin 1941-ci ild\u0259 ba\u015flayan m\u00fcharib\u0259 ona t\u0259hsilini ba\u015fa vurma\u011fa imkan verm\u0259yib. 1941-ci ild\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyev Nax\u00e7\u0131van MSSR Xalq Daxili \u0130\u015fl\u0259r Komissarl\u0131\u011f\u0131nda v\u0259 Nax\u00e7\u0131van MSSR Xalq Komissarlar\u0131 Sovetind\u0259 \u015f\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri v\u0259zif\u0259sind\u0259 i\u015fl\u0259yib v\u0259 1944-c\u00fc ild\u0259 d\u00f6vl\u0259t t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi orqanlar\u0131na i\u015f\u0259 g\u00f6nd\u0259rilib. Bu d\u00f6vrd\u0259n t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik orqanlar\u0131 sistemind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan Heyd\u0259r \u018fliyev 1964-c\u00fc ild\u0259n Az\u0259rbaycan SSR Nazirl\u0259r Soveti yan\u0131nda D\u00f6vl\u0259t T\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi Komit\u0259si s\u0259drinin m\u00fcavini, 1967-ci ild\u0259n is\u0259 s\u0259dri v\u0259zif\u0259sind\u0259 i\u015fl\u0259yib, general-mayor r\u00fctb\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259lib. H\u0259min ill\u0259rd\u0259 o, Leninqradda (indiki Sankt-Peterburq) x\u00fcsusi ali t\u0259hsil al\u0131b, 1957-ci ild\u0259 is\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Universitetinin tarix fak\u00fclt\u0259sini bitirib.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Kommunist Partiyas\u0131 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259sinin 1969-cu il iyul plenumunda Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycan Kommunist Partiyas\u0131 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259sinin birinci katibi se\u00e7il\u0259r\u0259k respublikan\u0131n r\u0259hb\u0259ri olub. 1982-ci ilin dekabr\u0131nda Sovet \u0130ttifaq\u0131 Kommunist Partiyas\u0131 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259si Siyasi B\u00fcrosunun \u00fczv\u00fc se\u00e7il\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyev SSR\u0130 Nazirl\u0259r Soveti s\u0259drinin birinci m\u00fcavini v\u0259zif\u0259sin\u0259 t\u0259yin edilib v\u0259 SSR\u0130-nin r\u0259hb\u0259rl\u0259rind\u0259n biri olub. Heyd\u0259r \u018fliyev iyirmi il \u0259rzind\u0259 SSR\u0130 Ali Sovetinin deputat\u0131, be\u015f il is\u0259 SSR\u0130 Ali Soveti s\u0259drinin m\u00fcavini olub.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyev 1987-ci ilin oktyabr\u0131nda Sovet \u0130ttifaq\u0131 Kommunist Partiyas\u0131 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259si Siyasi B\u00fcrosunun v\u0259 \u015f\u0259xs\u0259n ba\u015f katib Mixail Qorba\u00e7ovun yeritdiyi siyasi x\u0259tt\u0259 etiraz \u0259lam\u0259ti olaraq tutdu\u011fu v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259n istefa verib.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyev 1990-c\u0131 ilin 20 yanvar\u0131nda sovet qo\u015funlar\u0131n\u0131n Bak\u0131da t\u00f6r\u0259tdiyi qanl\u0131 faci\u0259 il\u0259 \u0259laq\u0259dar ert\u0259si g\u00fcn Az\u0259rbaycan\u0131n Moskvadak\u0131 n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyind\u0259 b\u0259yanatla \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k, Az\u0259rbaycan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dilmi\u015f cinay\u0259tin t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131lar\u0131 v\u0259 icra\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n c\u0259zaland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b edib. O, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda yaranm\u0131\u015f k\u0259skin m\u00fcnaqi\u015f\u0259li v\u0259ziyy\u0259tl\u0259 ba\u011fl\u0131 SSR\u0130 r\u0259hb\u0259rliyinin iki\u00fczl\u00fc siyas\u0259tin\u0259 etiraz \u0259lam\u0259ti olaraq, 1991-ci ilin iyulunda Sovet \u0130ttifaq\u0131 Kommunist Partiyas\u0131n\u0131n s\u0131ralar\u0131n\u0131 t\u0259rk edib.<\/p>\n<p>1990-c\u0131 ilin iyulunda Az\u0259rbaycana qay\u0131dan Heyd\u0259r \u018fliyev ilk \u0259vv\u0259l Bak\u0131da, sonra is\u0259 Nax\u00e7\u0131vanda ya\u015fam\u0131\u015f, h\u0259min ild\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycan Ali Sovetin\u0259 deputat se\u00e7ilib. O, 1991-1993-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131 Ali M\u0259clisinin s\u0259dri, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Ali Soveti s\u0259drinin m\u00fcavini olub. Heyd\u0259r \u018fliyev 1992-ci ild\u0259 Yeni Az\u0259rbaycan Partiyas\u0131n\u0131n Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f t\u0259sis qurultay\u0131nda partiyan\u0131n s\u0259dri se\u00e7ilib.<\/p>\n<p>1993-c\u00fc ilin may-iyununda h\u00f6kum\u0259t b\u00f6hran\u0131n\u0131n son d\u0259r\u0259c\u0259 k\u0259skinl\u0259\u015fm\u0259si il\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259sinin ba\u015f verm\u0259si v\u0259 m\u00fcst\u0259qilliyin itirilm\u0259si t\u0259hl\u00fck\u0259si yarand\u0131qda Az\u0259rbaycan xalq\u0131 Heyd\u0259r \u018fliyevin hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259tirilm\u0259si t\u0259l\u0259bi il\u0259 aya\u011fa qalx\u0131b. Az\u0259rbaycan\u0131n o zamank\u0131 r\u0259hb\u0259rl\u0259ri Heyd\u0259r \u018fliyevi r\u0259sm\u0259n Bak\u0131ya d\u0259v\u0259t etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur olublar. Heyd\u0259r \u018fliyev 1993-c\u00fc il iyunun 15-d\u0259 Az\u0259rbaycan Ali Sovetinin s\u0259dri se\u00e7ilib, iyulun 24-d\u0259 is\u0259 Milli M\u0259clisin q\u0259rar\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 prezidentinin s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259rini h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b.<\/p>\n<p>1993-c\u00fc il oktyabr\u0131n 3-d\u0259 \u00fcmumxalq s\u0259sverm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n prezidenti se\u00e7ilib. O, 1998-ci il oktyabr\u0131n 11-d\u0259 xalq\u0131n y\u00fcks\u0259k f\u0259all\u0131\u011f\u0131 \u015f\u0259raitind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n se\u00e7kil\u0259rd\u0259 s\u0259sl\u0259rin 76,1 faizini toplayaraq yenid\u0259n Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n prezidenti se\u00e7ilib. 2003-c\u00fc il oktyabr\u0131n 15-d\u0259 ke\u00e7iril\u0259n prezident se\u00e7kil\u0259rind\u0259 namiz\u0259dliyinin ir\u0259li s\u00fcr\u00fclm\u0259sin\u0259 raz\u0131l\u0131q vermi\u015f Heyd\u0259r \u018fliyev s\u0259hh\u0259tind\u0259 yaranm\u0131\u015f probleml\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259dar se\u00e7kil\u0259rd\u0259 i\u015ftirakdan imtina edib.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyev bir s\u0131ra beyn\u0259lxalq m\u00fckafatlara, m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rin universitetl\u0259rinin f\u0259xri doktoru ad\u0131na v\u0259 dig\u0259r y\u00fcks\u0259k n\u00fcfuzlu f\u0259xri adlara layiq g\u00f6r\u00fcl\u00fcb. O, d\u00f6rd d\u0259f\u0259 Lenin ordeni, Q\u0131rm\u0131z\u0131 Ulduz ordeni v\u0259 \u00e7oxlu medallarla t\u0259ltif edilib, iki d\u0259f\u0259 Sosialist \u018fm\u0259yi Q\u0259hr\u0259man\u0131 ad\u0131n\u0131 al\u0131b, bir \u00e7ox xarici d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin orden v\u0259 medallar\u0131 il\u0259 t\u0259ltif olunub.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n son otuz ild\u0259n art\u0131q bir d\u00f6vr\u00fcn\u00fc \u0259hat\u0259 ed\u0259n tarixi taleyi Heyd\u0259r \u018fliyevin ad\u0131 il\u0259 sars\u0131lmaz tell\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu ill\u0259r \u0259rzind\u0259 xalq\u0131n ictimai-siyasi, iqtisadi v\u0259 m\u0259d\u0259ni h\u0259yat\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rind\u0259 dir\u00e7\u0259li\u015f m\u0259hz onun ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyev r\u0259hb\u0259rlik etdiyi bu d\u00f6vr \u0259rzind\u0259 daim t\u0259r\u0259qqisi \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131, z\u0259ngin m\u0259d\u0259niyy\u0259ti, b\u00f6y\u00fck tarixi ke\u00e7mi\u015fi il\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 q\u00fcrur duydu\u011fu v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259rin taleyi \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcy\u00fc do\u011fma yurdu Az\u0259rbaycan\u0131 bir d\u00f6vl\u0259t kimi zaman\u0131n a\u011f\u0131r v\u0259 s\u0259rt s\u0131naqlar\u0131ndan \u00e7\u0131xar\u0131b.<\/p>\n<p>O, b\u00f6y\u00fck siyasi v\u0259 d\u00f6vl\u0259t xadimi, xalq\u0131n \u015f\u0259ksiz lideri olaraq h\u0259l\u0259 sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda canl\u0131 \u0259fsan\u0259y\u0259 \u00e7evrilib. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev fenomeni h\u0259mi\u015f\u0259 diqq\u0259tl\u0259ri c\u0259lb edib, d\u00fcnya az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n bu \u00fcmummilli liderinin heyranl\u0131q do\u011furacaq d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 co\u015f\u011fun siyasi f\u0259aliyy\u0259ti ist\u0259r \u00f6lk\u0259, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 d\u00fcnya m\u0259tbuat\u0131nda geni\u015f i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan xalq\u0131 milli d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyin da\u011f\u0131lmaq t\u0259hl\u00fck\u0259si qar\u015f\u0131s\u0131nda qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcy\u00fc v\u0259 art\u0131q \u0259n a\u011f\u0131r g\u00fcnl\u0259rini ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bir zamanda &#8211; 1993-c\u00fc ilin iyununda m\u00f6vcud hakimiyy\u0259tin d\u0259yi\u015film\u0259sini t\u0259kidl\u0259 t\u0259l\u0259b edib v\u0259 h\u0259min vaxtdan taleyini yen\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev\u0259 etibar edib. Xalq\u0131n\u0131n bel\u0259 dar bir g\u00fcnd\u0259 qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcb onun t\u0259kidli d\u0259v\u0259tini q\u0259bul ed\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycanda yenid\u0259n b\u00f6y\u00fck siyas\u0259t\u0259 qay\u0131d\u0131b. Xalq Heyd\u0259r \u018fliyevin bu qay\u0131d\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u00fcmid v\u0259 sevincl\u0259 qar\u015f\u0131lay\u0131b, h\u0259min g\u00fcn\u00fc is\u0259 Milli Qurtulu\u015f g\u00fcn\u00fc kimi m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n tarixin\u0259 yaz\u0131b.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Heyd\u0259r \u018flirza o\u011flu \u018fliyev 10 may 1923-c\u00fc ild\u0259 Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olub. O, 1939-cu ild\u0259 Nax\u00e7\u0131van Pedaqoji Texnikumunu bitirdikd\u0259n sonra Az\u0259rbaycan S\u0259naye \u0130nstitutunun (indiki Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Neft Akademiyas\u0131) memarl\u0131q fak\u00fclt\u0259sind\u0259 t\u0259hsil al\u0131b. Lakin 1941-ci ild\u0259 ba\u015flayan m\u00fcharib\u0259 ona t\u0259hsilini ba\u015fa vurma\u011fa imkan verm\u0259yib. 1941-ci ild\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyev Nax\u00e7\u0131van MSSR Xalq Daxili \u0130\u015fl\u0259r Komissarl\u0131\u011f\u0131nda v\u0259 Nax\u00e7\u0131van<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/rif.gdu.edu.az\/?p=1811\" class=\"more-link themebutton\">Daha \u0259trafl\u0131<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":7508,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[35],"tags":[],"class_list":["post-1811","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-xbrlr"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rif.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1811","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rif.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rif.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rif.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rif.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1811"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/rif.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1811\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7535,"href":"https:\/\/rif.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1811\/revisions\/7535"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rif.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7508"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rif.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1811"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rif.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1811"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rif.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1811"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}