{"id":4086,"date":"2022-11-19T11:56:02","date_gmt":"2022-11-19T09:56:02","guid":{"rendered":"http:\/\/rif.gdu.edu.az\/?p=4086"},"modified":"2022-11-21T19:33:12","modified_gmt":"2022-11-21T17:33:12","slug":"komputerl%c9%99rin-texniki-t%c9%99minati-hardware-movzusunda-aciq-d%c9%99rs-kecirilmisdi","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/rif.gdu.edu.az\/?p=4086","title":{"rendered":"&#8220;Komp\u00fcterl\u0259rin texniki t\u0259minat\u0131 (HARDWARE )&#8221; m\u00f6vzusunda a\u00e7\u0131q d\u0259rs ke\u00e7irilmi\u015fdi"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-gallery has-nested-images columns-default is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" data-id=\"4087\" src=\"http:\/\/rif.gdu.edu.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/IMG-20221117-WA0016.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-4087\"\/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" data-id=\"4088\" src=\"http:\/\/rif.gdu.edu.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/IMG-20221117-WA0020.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-4088\"\/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" data-id=\"4089\" src=\"http:\/\/rif.gdu.edu.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/IMG-20221117-WA0019.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-4089\"\/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" data-id=\"4090\" src=\"http:\/\/rif.gdu.edu.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/IMG-20221117-WA0018.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-4090\"\/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" data-id=\"4091\" src=\"http:\/\/rif.gdu.edu.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/IMG-20221117-WA0017.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-4091\"\/><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n<p>17 noyabr 2022-c\u0131 il tarixd\u0259 \u0130nformatika v\u0259 c\u0259br kafedras\u0131n\u0131n  m\u00fc\u0259llimi \u0130lham\u0259 Zeynalovan\u0131n Riyaziyyat v\u0259 informatika m\u00fc\u0259llimliyi 2  kursunda \u0130nformatikan\u0131n n\u0259z\u0259ri \u0259saslar\u0131 f\u0259nnind\u0259n laboratoriya d\u0259rsi ke\u00e7irilmi\u015fdir. <\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00f6vzunu m\u0259qs\u0259di :&nbsp;T\u0259l\u0259<\/strong>b\u0259l\u0259ri komp\u00fcterl\u0259rin texniki t\u0259minat\u0131 il\u0259 tan\u0131\u015f etm\u0259k, onlarda komp\u00fcterin \u0259sas v\u0259 k\u00f6m\u0259k\u00e7i hiss\u0259l\u0259ri, daxiletm\u0259 &#8211; xaricetm\u0259 qur\u011fular\u0131, yadda\u015f qur\u011fular\u0131 v\u0259 onlar\u0131n i\u015f prinsipl\u0259rin\u0259 aid bilik, bacar\u0131q v\u0259 v\u0259rdi\u015fl\u0259rin formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>D\u0259rsin izah\u0131:<\/strong>Komp\u00fcter texnikas\u0131n\u0131n yaranma tarixi proqramla i\u015fl\u0259y\u0259n ilk universal komp\u00fcterin \u2013 EN\u0130AC \u2013\u0131n yarad\u0131ld\u0131\u011f\u0131 vaxtdan (1946-c\u0131 il) ba\u015flan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Con Fon Neyman prinsipin\u0259 \u0259sas\u0259n komp\u00fcter iki hiss\u0259d\u0259n \u2013 m\u0259rk\u0259zi hiss\u0259d\u0259n v\u0259 periferiya (xarici ) hiss\u0259d\u0259n ibar\u0259tdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u0259rk\u0259zi hiss\u0259<\/strong>&nbsp;&#8211; hesab-m\u0259ntiq qur\u011fusundan&nbsp;<strong>(HMQ),<\/strong>&nbsp;idar\u0259etm\u0259 qur\u011fusundan&nbsp;<strong>(\u0130Q)<\/strong>&nbsp;v\u0259 daxili yadda\u015f qur\u011fusundan&nbsp;<strong>(DYQ)<\/strong>&nbsp;ibar\u0259tdir.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcasir komp\u00fcterl\u0259rd\u0259 HMQ v\u0259 \u0130Q&nbsp;<strong>prosessor<\/strong>&nbsp;adlananquur\u011fuda birl\u0259\u015fdirilir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Periferiya hiss\u0259sin\u0259 &#8211;&nbsp;<\/strong>xarici yadda\u015f qur\u011fular\u0131&nbsp;<strong>(XYQ),<\/strong>&nbsp;daxiletm\u0259-xaricetm\u0259 qur\u011fular\u0131&nbsp;<strong>(DXQ),<\/strong>&nbsp;idar\u0259 pultu daxildir.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259rk\u0259zi hiss\u0259 il\u0259 periferiya hiss\u0259si&nbsp;<strong>sistem interfeysi<\/strong>&nbsp;adlanan aparat- proqram vasit\u0259sil\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirilir. Sistem interfeysi periferik hiss\u0259d\u0259n g\u0259l\u0259n siqnallar\u0131n m\u0259rk\u0259zi hiss\u0259y\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259sini t\u0259min edir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Komp\u00fcterl\u0259rin \u0259sas t\u0259rkib hiss\u0259l\u0259ri<\/strong><strong>&nbsp;\u2013&nbsp;<\/strong>dedikd\u0259 el\u0259 qur\u011fular n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur ki, onlar olmadan komp\u00fcterin i\u015fl\u0259m\u0259si m\u00fcmk\u00fcn deyil.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Sistem blokun&nbsp;<\/strong>daxilind\u0259&nbsp;<strong>qida bloku<\/strong>&nbsp;(komp\u00fcteri elektrik enerjisi il\u0259 t\u0259min edir, \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259n g\u0259rginliyi q\u0259bul ed\u0259r\u0259k d\u0259yi\u015f\u0259n c\u0259r\u0259yan\u0131 sabit c\u0259r\u0259yana \u00e7evirir, qur\u011fular\u0131 g\u0259rginlik il\u0259 t\u0259min edir, ventilyator il\u0259 sistem blokun i\u00e7\u0259risind\u0259ki temperaturu nizamlay\u0131r.),&nbsp;<strong>komp\u00fcterin XY-\u0131<\/strong>&nbsp;(HDD, SSD),&nbsp;<strong>ana plata<\/strong>&nbsp;( \u00fcz\u0259rind\u0259 mikroprosessor, portlar, s\u0259s kart\u0131, \u015f\u0259b\u0259k\u0259 kart\u0131, video kart, RAM, ROM, CMOS, ke\u015f yadda\u015f, say\u011fac, \u015finl\u0259r v\u0259 s. yerl\u0259\u015fir), xaricd\u0259n is\u0259 onun \u00fcz\u0259rind\u0259&nbsp;<strong>Power<\/strong>&nbsp;d\u00fcym\u0259si,&nbsp;<strong>disk s\u00fcr\u00fcc\u00fcl\u0259ri<\/strong>,&nbsp;<strong>portlar&nbsp;<\/strong>( LPT, COM, PS\/2, VGA, HDMI, USB, RJ-45, Audio in, audio out, microphone v\u0259 s.) yerl\u0259\u015fir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Klaviatura \u2013&nbsp;<\/strong>4 ( h\u0259rf-r\u0259q\u0259m, funksionasl, idar\u0259etm\u0259 v\u0259 x\u00fcsusi d\u00fcym\u0259l\u0259r) qrupa b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f 104\/105 d\u00fcym\u0259d\u0259n ibar\u0259t olur.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Monitorlar \u2013&nbsp;<\/strong>elektron- \u015f\u00fca borulu (CRT), maye- kristall\u0131 ( LCD), plazma v\u0259 LED monitorlar.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Periferiya qur\u011fular\u0131 \u2013&nbsp;<\/strong>informasiyan\u0131 komp\u00fcter\u0259 daxil etm\u0259k v\u0259 xaric etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 olunur. Komp\u00fcterl\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn&nbsp;<strong>kontroller<\/strong>&nbsp;adl\u0131 mikrosxemd\u0259n v\u0259&nbsp;<strong>drayver<\/strong>&nbsp;adl\u0131 proqram t\u0259minat\u0131ndan istifad\u0259 olunur.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>DQ (giri\u015f qurgular\u0131):&nbsp;<\/strong>klaviatura, maus, skaner, mikrafon, qrafik plan\u015fet, veb kamera, TV-t\u00fcner, M\u0130D\u0130 klaviatura (musiqi al\u0259ti kimi istifad\u0259 olunur).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>XQ (\u00e7\u0131x\u0131\u015f qur\u011fular\u0131):&nbsp;<\/strong>monitor, printer, plotter, proyektor, s\u0259s ucaldanlar, qulaqc\u0131qlar, akustik sisteml\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>H\u0259m giri\u015f , h\u0259m d\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f qur\u011fulari:&nbsp;<\/strong>sensor monitor, s\u0259s kart\u0131, modem, faks qur\u011fusu, disk s\u00fcr\u00fcc\u00fcl\u0259ri.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Daxili v\u0259 xarici yadda\u015f qur\u011fular\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>DY:<\/strong>&nbsp;\u0259m\u0259li yadda\u015f (RAM), daimi yadda\u015f (ROM) , ke\u015f yadda\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>XY:<\/strong>&nbsp;fl\u0259\u015f kartlar, mikrokartlar, maqnit lentl\u0259rind\u0259 yadda\u015f(strimer), elastik maqnit diskl\u0259rind\u0259 , optik maqnit diskl\u0259rind\u0259 (CD, DVD), s\u0259rt maqnit diskl\u0259rind\u0259 (HDD, SSD) yadda\u015f v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Tap\u015f\u0131r\u0131qlar:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1. Komp\u00fcterl\u0259rin texniki t\u0259minat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 n\u0259z\u0259ri bilikl\u0259rin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si.<\/p>\n\n\n\n<p>2. M\u00fcxt\u0259lif tip (m\u0259tn, audio, qrafik) informasiyalar\u0131n daxil edilm\u0259si.<\/p>\n\n\n\n<p>3. M\u00fcxt\u0259lif tip (m\u0259tn, audio, qrafik) informasiyalar\u0131n xaric edilm\u0259si.<\/p>\n\n\n\n<p>4. Qur\u011fular\u0131n i\u015f prinsipinin n\u00fcmun\u0259l\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 izah\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>5. Komp\u00fcterl\u0259rin texniki t\u0259minat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 test tap\u015f\u0131r\u0131qlar\u0131n\u0131n i\u015fl\u0259nm\u0259si.<\/p>\n\n\n\n<p>6. Yerin\u0259 yetirilmi\u015f tap\u015f\u0131r\u0131qlar\u0131n hesabat v\u0259 ya elektron t\u0259qdimat \u015f\u0259klind\u0259 t\u0259hvil verilm\u0259si.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u0259rsd\u0259 dos.T.M\u0259mm\u0259dov, b.m.N.B\u0259\u015firova, b.m.S.Orucova, m\u00fc\u0259llim S.Babayeva, b.m. K.Salmanova v\u0259 kafedran\u0131n dig\u0259r \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131 i\u015ftirak etdil\u0259r. A\u00e7\u0131q d\u0259rs y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirilmi\u015fdir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>17 noyabr 2022-c\u0131 il tarixd\u0259 \u0130nformatika v\u0259 c\u0259br kafedras\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llimi \u0130lham\u0259 Zeynalovan\u0131n Riyaziyyat v\u0259 informatika m\u00fc\u0259llimliyi 2 kursunda \u0130nformatikan\u0131n n\u0259z\u0259ri \u0259saslar\u0131 f\u0259nnind\u0259n laboratoriya d\u0259rsi ke\u00e7irilmi\u015fdir. M\u00f6vzunu m\u0259qs\u0259di :&nbsp;T\u0259l\u0259b\u0259l\u0259ri komp\u00fcterl\u0259rin texniki t\u0259minat\u0131 il\u0259 tan\u0131\u015f etm\u0259k, onlarda komp\u00fcterin \u0259sas v\u0259 k\u00f6m\u0259k\u00e7i hiss\u0259l\u0259ri, daxiletm\u0259 &#8211; xaricetm\u0259 qur\u011fular\u0131, yadda\u015f qur\u011fular\u0131 v\u0259 onlar\u0131n i\u015f prinsipl\u0259rin\u0259 aid bilik, bacar\u0131q v\u0259 v\u0259rdi\u015fl\u0259rin<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/rif.gdu.edu.az\/?p=4086\" class=\"more-link themebutton\">Daha \u0259trafl\u0131<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[35],"tags":[],"class_list":["post-4086","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-xbrlr"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/rif.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4086","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/rif.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/rif.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/rif.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/rif.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4086"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/rif.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4086\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4094,"href":"http:\/\/rif.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4086\/revisions\/4094"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/rif.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4086"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/rif.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4086"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/rif.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4086"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}